De (disfunctionele) coping-modi

In mijn blog van gisteren maakte ik een begin met het uitleggen van het modusmodel dat gebruikt wordt bij schematherapie. (hier terug te lezen). Het modusmodel bestaat uit 14 verschillende modi. Gister benoemde ik al even de ‘gezonde volwassene’, die bovenaan het model staat. Vandaag wil ik dieper ingaan op de linkerkant van het model; de (disfunctionele) coping-modi.
*
In dit gedeelte van het model gaat het om de volgende modi:
– Zelfverheerlijker
– Afstandelijke beschermer
– Boze beschermer
– Pest en aanval
– Zelfsusser
– Paranoide / overcontroleerder / perfectionistisch
– Willoze inschikkelijke
*
Eerst nog even in het kort; een modus is een samenhangend geheel van denken, voelen en gedrag. Het is een alles overheersende gemoedstoestand die zich kenmerkt door intense emoties en bepaalde gedragingen die vooral ontwikkeld zijn in je (vroege) jeugd. De modus waarin je zit bepaalt jouw gedrag en je manier van denken. Als je in de ‘gezonde volwassene’ modus zit is er niets aan de hand, maar andere modi kunnen het lastiger maken om goed te functioneren. Mensen met persoonlijkheidsproblematiek zoals borderline schieten soms snel van de ene in de andere modus waardoor stabiliteit ontbreekt.
*
Bij de (disfunctionele) coping-modi gaat het met name over vermijding en overcompensatie. Het komt voort uit onvervulde emotionele behoeften. Deze modi kunnen op het moment zelf als prettig of nodig worden ervaren, maar zijn op lange termijn schadelijk.
*
Als je in de modus ‘zelfverheerlijker’ zit dan voel je je speciaal en heb je op een haast overdreven manier waardering voor jezelf. (narcistisch). De zelfverheerlijker wil graag zijn of haar zin hebben en houdt daarmee geen rekening met de gevoelens van anderen. Het gedrag naar anderen kan neerbuigend zijn. In deze modus sta je graag in het middelpunt van belangstelling. Deze modus maakt je egoistisch en geeft je het gevoel perfect te zijn.
*
Je kan ook in de beschermende modi zitten. Het gaat hier dan om de afstandelijke- en boze beschermer. De ‘afstandelijke beschermer’ sluit zich af voor gevoelens en behoeften en blokkeert deze. In deze modus trek je je terug en ga je contact met anderen uit de weg uit angst om de controle te verliezen of om overspoeld te raken als je de emoties wel toelaat. Het hoeft niet te betekenen dat je in deze modus niets voelt, maar je houdt het allemaal voor jezelf en laat anderen niet of nauwelijks toe, ook niet als ze hulp aanbieden. (Sociale) activiteiten worden vermeden. Deze modus kan een ontzettend eenzaam, leeg, afgewezen en onthecht gevoel veroorzaken. De ‘boze beschermer’ reageert boos op de omgeving wanneer deze (te) dichtbij probeert te komen en heeft een hoge muur om zich heen.
*
Ook een coping-modus is ‘pest en aanval’. In deze modus misleid je anderen en ben je er op uit om iemand bewust pijn te doen of te kwetsen. Als iemand jou iets heeft aangedaan dan zul je deze terug pakken en het liefst dubbel zo hard. Als je in deze modus zit kom je onredelijk, onaardig of zelfs gemeen over, maar hieronder zit de angst om zelf gekwetst te worden en om emoties te uiten. Het is een overcompensatie om om te gaan met onder andere tekortkomingen of wantrouwen.
*
Naast de zelfverheerlijker, afstandelijke- en boze beschermer en de pest en aanval heb je ook nog de ‘zelfsusser’. Het woord zegt het eigenlijk al; je sust jezelf om vervelende gevoelens te vermijden. Omdat je niet wil voelen zoek je naar afleiding en sla je hierin door. Hierdoor kun je bijvoorbeeld overmatig gaan drinken, eten, gokken, slapen, sporten, internetten, etc. Doordat je hier in doorslaat is het uiteindelijk een schadelijke modus. Werkelijke behoeften worden niet vervuld.
*
Wanneer je in de ‘paranoide / overcontroleerder / perfectionistisch’ zit, dan ben je ontzettend gefocust op controle. De overcontroleerder wil voortdurend de controle hebben over zichzelf en anderen. Er is behoefte aan vaste structuur en alles wordt van te voren gepland en gecheckt, tot dwangmatig aan toe. In de paranoide-modus doe je er alles aan om jezelf te beschermen tegen vermeende of daadwerkelijke dreiging. Je bent angstig, achterdochtig en kunt waanideeën hebben. Met perfectionisme is niet veel mis, totdat je er in door slaat. In deze modus wordt perfectionisme schadelijk doordat je onrealistisch hoge eisen aan jezelf stelt.
*
Ten slotte is er de ‘willoze inschikkelijke’. In deze modus schik je jezelf in en ga je mee in de wens van de ander. Je gedraagt je passief omdat je bang bent dat als je doet wat je zèlf wil er een conflict ontstaat of dat je afgewezen wordt. Als gevolg van deze angst ga je aan je eigen grenzen voorbij en kom je niet op voor je eigen behoeften. Je kunt moeilijk nee zeggen en zal hierdoor niet snel iets weigeren als de ander jou iets vraagt.
*
Dit waren in het kort de 7 (disfunctionele) coping-modi. Het kan ontzettend veilig voelen om in een bepaalde modus te blijven hangen. Ikzelf vind bijvoorbeeld de ‘afstandelijke beschermer’ een veilige. Hij levert me weinig op, maar het is me zo eigen geworden om alles alleen te willen doen en ik vind het zo eng en lastig om andere mensen dichtbij te laten dat het moeilijk is om eenmaal in deze modus, mezelf er weer uit te trekken. En dat is het gevaar met al deze modi; doordat het zo veilig en vertrouwd kan voelen is het moeilijk om te realiseren dat deze modi op lange termijn niets opleveren en niet goed voor je zijn. Het is lang niet altijd een keuze om in een bepaalde modus te gaan zitten. Het is een patroon, een manier waarop je met gebeurtenissen en emoties om gaat. Doordat je getriggert wordt door een schema (de gevoelige snaren) schiet je in een modus. Stap 1 is om de modi eerst goed door te hebben en te herkennen, vervolgens kun je er aan werken tijdens de schematherapie. Hoe kleiner deze modi worden en hoe sneller je er weer uit komt, hoe beter het functioneren zal worden binnen allerlei levensgebieden.

Advertenties

2 gedachtes over “De (disfunctionele) coping-modi

  1. roderick zegt:

    Mooie blog omdat het zo goed uitgelegd wordt, maar tegelijkertijd word ik er weemoedig van want ik ken iemand die haar borderlineproblematiek ontkent, blijft ontkennen en zelf hulpverlener is… Moeilijke combinatie. Ik geef om haar maar ik betwijfel of ze wel kan aanvoelen wat het is als je empathie hebt, als iemand graag ziet of wanneer je je verbonden voelt. Zelden is ze dicht benaderbaar. Ik krijg nooit een kus. Ze belt mij nooit. Ze is nooit echt warm. Soms lijkt het wel, maar dan moet ik even later vaststellen dat er heel veel spel bij zat. Ik denk weleens dat ik het ben die er aan onderdoor zal gaan. Zij zelf heeft nauwelijks besef wat zij met haar leven doet of wat ze voor een ander betekent.

  2. Eva zegt:

    Beste roderick, kijk eens op http://www.gettinbetter.com

    het zegt nl. iets over jou dat je je aangetrokken voelt tot een partner met een bepaalde problematiek.

    Het stikt inmiddels van de mannen die vrouwen met bps ronduit haten zonder ook maar 1 seconde n te denken over het feit dat zij er zelf steeds bij waren.

    Ik wens je veel sterkte en wijsheid toe!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s