Contact gewenst?!

Het is deze week de ‘Week van de Psychiatrie’. Het thema van dit jaar is ‘Contact gewenst?!’ en gaat over contacten die écht waardevol zijn.  Denk aan contacten als je partner, vrienden, familieleden en  kennissen, maar ook aan lotgenotencontact. Veel mensen met psychische problemen hebben moeite om contact te maken met anderen. Wij hebben met z’n allen als samenleving allerlei vooroordelen over de psychiatrie en haar clienten waardoor contact leggen moeilijk wordt en clienten afhankelijk zijn geworden van het contact met een professionele hulpverlener. Als dit contact goed is, is de kans van slagen van de behandeling groot. Helaas is dit contact lang niet altijd goed, en wordt de client niet als gelijkwaardig gezien. Er is een zogenaamde professionele distantie. Niet fijn als je jezelf (eindelijk) naar een hulpverlener hebt durven slepen.  Ik loop nu zelf bijna acht jaar rond binnen de GGz en heb behoorlijk wat psychiaters, psychologen, therapeuten en verpleegkundigen gezien maar de goéde contacten zijn op één hand te tellen. Had ooit eens een crisis-behandelaar die binnen vijf minuten al z’n conclusies trok en tegen me zei ‘ah, borderline zeker?’ terwijl hij nog niets van me wist en ik de diagnose borderline nog helemaal niet officieel had. Kan je vertellen dat dat een verder contact niet ten goede doet. Gelukkig heb ik nu een behandelaar die samen met mij kijkt naar de mogelijkheden in plaats van alleen naar de beperking. Er is respect, begrip en vooral: vertrouwen. We hebben serieuze gesprekken, maar lachen ook tussendoor. Het contact is écht. En dat is fijn.

Als je -zoals ik- dagelijks rondhobbelt in een psychiatrische instelling, dan bouw je ook contacten op met lotgenoten. Dit kan heel nuttig zijn, maar niet heel verstandig deze te zoeken binnen dezelfde instelling. Met een paar mensen heb ik goed contact, ook  met borderline lotgenoten; de een heftiger dan de ander. Het komt dan helaas wel eens voor dat zo’n iemand een zelfmoordpoging doet, zichzelf ontzettend snijdt of zo met zichzelf worstelt dat het pijn doet om aan te zien. Het wordt dan ook sterk aangeraden om de contacten binnen de instelling te beperken. Eerst vond ik het maar onzin, dat bepaal ik toch zeker zelf wel?! Maar als je een paar keer in aanmerking bent gekomen met zelfmoord(pogingen), ziekenhuisopnames en herdenkingsdiensten neem je vanzelf wel meer afstand. Liever focus ik me op mijn waardevolle contacten in de wereld búiten de psychiatrie.

Er wordt vaak gezegt dat je in slechte tijden je echte vrienden leert kennen. Heel cliché, maar wel waar. Ik ben goede vrienden verloren, omdat ze niet meer met me om konden of wilden gaan. De ene keer vrolijk zijn en de andere keer depressief wordt niet altijd geaccepteerd. Ik heb zelf ook afstand gedaan van mensen. Mensen die er waren als je goed in je vel zat, maar je keihard lieten vallen als het slecht ging. Daar heb je niks aan. Ik mag echter ontzettend in mijn handen knijpen, want ik heb nu een groep mensen om me heen waar ik heel dankbaar voor ben. Ik kan mezelf zijn, met alle -soms voor de omgeving hele irritante- borderline trekjes erbij. Toch is contact hebben met deze groep soms doodeng. Verlatingsangst komt om de hoek kijken. Ondanks dat ze zeggen dat je altijd bij ze terecht kan, dat je altijd mag bellen etc; ik durf dat vaak niet. Wat voor miep ben je als je zelfs je beste vriend of vriendin niet durft te bellen? Ik voel me al gauw te veel, een zeikerd of tja, wat nog meer.. een heel scala aan negatieve gedachten gaan dan door je heen. De kunst is om dan tóch contact te maken met mensen. Ergens wil je dat ook, want als je niets laat horen gaan ze misschien ook weg. Weer die verlatingsangst. Het is een lastig iets, waar ik zelf nog hard mee aan het stoeien ben. Luchtige opervlakkige contacten met kennissen of vreemden vind ik nog moeilijker. Praten over koetjes en kalfjes is lastig en wat vertel je wel en wat niet als je bijvoorbeeld in een kroeg staat? Of op je werk? Of op een verjaardag? Contact maken of hebben; het klinkt zo simpel, maar ik zie het elke dag weer als een uitdaging.

Advertenties

Intermenselijke relaties.

Een van de belangrijkste kenmerken van borderline zijn de instabiele en intense intermenselijke relaties. Een hele mond vol. Iemand met borderline heeft de neiging in een relatie van het ene uiterste in het andere uiterste te schieten. Het ene moment afhankelijk zijn, het andere moment weer afstand nemen. Dit kun je in een brede context zien: vriendschappelijke, seksuele en/of familiaire relaties. Met name de relatie met een partner gaat vaak moeizaam; het aantrekken en weer afstoten van iemand kan regelmatig voorkomen, maar hieronder schuilt een grote angst voor verlating. Vanuit deze angst kan er worden gemanipuleerd, wordt er geclaimt en is het heel moeilijk een échte vertrouwensband te krijgen. Eigenlijk dus negatief gedrag, terwijl het vaak met de beste bedoelingen gedaan wordt. Alles op alles wordt er gezet om verlating te voorkomen. Voor de partner kan dit lastig te begrijpen zijn; als je iemand bij je wilt houden, ga je toch niet de bitch of de rotzak uithangen?

Iemand met borderline kan opgeslokt worden door de angst. Ook al is deze niet reëel: gedachten gaan als een razende tekeer en maken dat alles onzeker wordt. Vaak heeft de ander geen idee wat er allemaal wel niet in het hoofd van degene met borderline omgaat. Een relatie (of dit nu vriendschappelijk is, familiair of wat dan ook) kan dan ook sterker worden door goed te communiceren. Dit is natuurlijk sowieso belangrijk: in elke relatie, ook tussen mensen zonder psychische klachten. Maar ik ben van mening dat het in deze situatie éxtra belangrijk is. Hierbij is het ook van groot belang dat er grenzen worden gesteld. Wat kan wel, en wat kan niet binnen een relatie? Maak, als er sprake van is, het manipuleren en het claimen bespreekbaar. Grenzen stellen en je er aan houden geeft vertrouwen, waardoor de angst kan verminderen.

Een ander probleem is dat er vaak hoge verwachtingen zijn naar de ander toe. Dit heeft deels te maken met het feit dat iemand met borderline de ander idealiseert. Zeker in het begin worden er alleen maar goede kanten gezien, en wordt er gedacht dat de ander dé persoon is die degene met borderline volledig begrijpt en misschien zelfs wel kan ‘verlossen’ van de kwetsbaarheid. Je kan er haast gif op innemen dat deze hoge verwachtingen niet realistisch zijn en dat degene met borderline teleurgesteld wordt. De ander heeft gefaald en is dus helemaal niet ideaal. Dit kan zorgen voor een hoop frustratie, woede en verdriet. Met alle gevolgen van dien.

Natuurlijk is het écht wel mogelijk om een fijne relatie te hebben met iemand met borderline, laat ik dat even duidelijk voorop stellen. Niet iedereen heeft last van bovenstaande problemen, of maar in een bepaalde mate. Geen mens is het zelfde, en zeker niet met borderline. Scheer dus niet iedereen over één kam bij het lezen hiervan maar kijk naar het individu. Zijn er toch problemen, dan kan iemand met borderline hier zélf het meeste in doen. Hieronder een tip die ik uit de VERS-training (waarover in een ander blog meer) heb gehaald:

  • Observeren: kijk van een afstandje naar jezelf en identificeer de emoties die maken dat jij op een bepaalde manier op iemand reageert. Het herkennen van deze emoties zal van invloed zijn op hoe je met anderen omgaat.
  • Beschrijven: beschrijf wat je van de ander verwacht. Het is belangrijk om voor jezelf helder te hebben wat je verwachtingen zijn: als deze te hoog zijn word je steeds weer teleurgesteld. Je kunt jezelf eens afvragen of je teleurgesteld bent over je relaties. Zo ja, ga dan de onderliggende verwachtingen na.
  • Participeren: geef de ander de vrijheid om te kiézen of ze een relatie met je aan willen gaan of niet. Als je de ander de vrijheid geeft, zal dit de relatie verstevigen: ze zijn er voor je omdat ze dat wíllen, niet omdat jij ze claimt.
  • Uitdagen: denk er eens op een andere manier over na. Jij bent verantwoordelijk voor het hanteren van je problemen. Anderen kunnen jou niet redden van emoties en de gevolgen daarvan.

Bovenstaande punten helpen mij ontzettend. Het klinkt allemaal zo gemakkelijk en haast lógisch dat je dit lijstje -al dan niet in je hoofd- voor jezelf naloopt, maar dat is het voor iemand met borderline niet. Het is iets wat je jezelf aan moet leren. Borderline zorgt voor veel chaos en onrust in het hoofd, wat het lastig maakt om overzicht te krijgen. Als je daar ook nog eens stemmingswisselingen aan toevoegt kun je je wellicht voorstellen dat het lastig is om op een gezonde manier naar een relatie te kijken als je overspoeld wordt door emoties en/of angsten. Laat staan er mee om te gaan. Zo’n lijstje kan wat houvast geven. Hier regelmatig even bij stil staan en jezelf als het ware even ‘checken’ kan veel rust geven. Voor jezelf, maar zeker ook voor je relatie. Een partner, vriend, vriendin of familielid kan hierin ondersteunen door ook eens samen dit lijstje er bij te pakken en te bespreken. Een mooi resultaat zou zijn als bepaalde (denk)patronen doorbroken worden.